|
Wykorzystanie GPSów do rejestracji przelotów
Przygotował: Wojciech Ścigała
Od sezonu 2004 Komisja Szybowcowa AP dopuściła używanie "niecertyfikowanych urządzeń GNSS" do rejestracji przelotów. A zatem obok drogich loggerów z certyfikacją FAI pojawiają się przenośne odbiorniki, jak również inne urządzenia zdolne rejestrować trasę - w tym także programy na palmtopach, zwanych lusterkami (dalej w tekście będę używał określenia "GPS-y" mając na myśli wszystkie te urządzenia, łącznie z programami). Użycie "GPS-ów" ma jednak pewne ograniczenia. Przede wszystkim niecertyfikowanych urządzeń nie możemy używać do rejestracji przelotów:
- w zawodach rangi Mistrzostw Polski jako główna metoda zapisu (dozwolone tylko jako metoda zapasowa),
- w Mistrzostwach Świata i kontynentów,
- warunkowych do dyplomów i odznak,
- rekordowych,
- w innych zawodach, których organizator wymaga certyfikowanych urządzeń (np. Barron Hilton Cup),
- na szybowcach z własnym napędem.
Użycie "GPS-ów" ogranicza się zatem do KZS, zawodów korespondencyjnych (CZS im. Bitnera, Szybowcowy Puchar Polski) oraz jako metoda zapasowa w Mistrzostwach Polski. Oczywiście dla zawodów "podwórkowych", nad którymi Komisja Szybowcowa nie ma zwierzchnictwa, użycie "GPS-ów" jest sprawą organizatorów.
Urządzenia
Na rynku dostępnych jest wiele różnych urządzeń GPS o przeróżnych właściwościach. Nie każdy jednak nadaje się do rejestrowania przelotu. Wybierając odbiornik należy zwrócić uwagę na następujące cechy:
- Czas pracy na bateriach. Wiele starszych odbiorników nie potrafi wytrzymać 5h bez zewnętrznego zasilania. W takim wypadku trzeba będzie wozić ze sobą dodatkowy zasilacz.
- Możliwość rejestracji trasy (śladu) w czasie. Nie wszystkie odbiorniki bowiem potrafią rejestrować kolejne swoje pozycje. Spotkałem się także z takim, który co prawda trasę rejestrował, ale bez dokładnego czasu w każdym punkcie - taki zapis nie może być stosowany.
- Rejestrowanie wysokości w śladzie - nie jest to wymóg bezwzględny, ale jeśli mamy wybór to lepiej zdecydować się na odbiornik zapisujący także wysokość. Bez znaczenia jest, czy będzie to wysokość wyznaczona z sygnału GPS, czy z czujnika barometrycznego.
- Pojemność pamięci na zapis trasy (ślad). Dla zawodów KZS czy SMP absolutne minimum to 2000 punktów, a najlepiej mieć 3000.
- Możliwość takiego ustawienia zapisywania trasy (śladu), aby kolejne punkty były zapamiętywane co określoną ilość sekund. Uwaga - wiele prostszych odbiorników posiada tylko tryb "automatyczny" dobierania odstępów między punktami. Nie nadaje się on do naszych potrzeb.
- Możliwość podłączenia do komputera i za pomocą jakiegoś oprogramowania utworzenia pliku IGC. Nie ma tu zwykle problemu dla popularnych odbiorników.
Dla zawodów korespondencyjnych (Bitner, Szybowcowy Puchar Polski) są dodatkowe ograniczenia:
- Brak możliwości bezprzewodowego połączenia z urządzeniem (jak np. Bluetooth) - nie dotyczy "lusterek".
- Dla programów komputerowych: zapis satelitów używanych do ustalania pozycji lub możliwość wprowadzania "kodu Komisarza" przed lotem. Kod ten ma za zadanie potwierdzić, że oddany po locie zapis jest tym samym, który został zainicjowany przed startem.
- Tworzenie w wynikowych plikach IGC podpisu elektronicznego (sekcje "G" na końcu pliku).
Wybierając urządzenie warto wspomóc się wykazem znajdującym się na końcu tego dokumentu.
KZSy i Mistrzostwa Polski - na co zwrócić uwagę
Obowiązujące od sezonu 2004 przepisy dotyczące KZS czy MP niewiele mówią o urządzeniach certyfikowanych, poza tym, że są dopuszczone. Można użyć niemal wszystkiego, co jest w stanie zarejestrować lot. Jedyny istotny warunek to maksymalny odstęp między punktami w zapisie (śladzie) wynoszący 10 sekund. Stąd wynika potrzeba posiadania odpowiedniej ilości pamięci na ślad, aby zapisać całość lotu. Policzmy - dla 2000 punktów jest to zapis o długości 5h33m. Na zawodach może się zdarzyć konkurencja, w której lot trwa dłużej (mierzymy od startu ziemnego, a nawet nieco wcześniej). Niekompletny zapis lotu najprawdopodobniej nie zostanie uznany. Dlatego uznaję 2000 punktów jako absolutne minimum, a dla spokoju warto dysponować miejscem na 3000. Chociaż może komuś presja czasu pomaga w konkurencjach prędkościowych :)
Teraz po kolei, jak użyć "GPS-a" w zawodach. Przede wszystkim zaopatrz się w urządzenie spełniające warunki i zarejestruj je po przyjeździe na zawody. Nie zapomnij wziąć ze sobą potrzebnych kabelków i ew. oprogramowania. Jeśli urządzenie lub niezbędny program są nietypowe, postaraj się by ktoś z Komisji Sędziowskiej zdążył się z nim zapoznać zanim zaczniecie latać. A kiedy przyjdzie kolejny piękny lotny dzień...
- Sprawdź, jak stoisz z prądem. Na wszelki wypadek zawsze warto mieć zapasowe baterie.
- Sprawdź ustawienia - tryb zapisu ze stałym odstępem (interwałem) między punktami; odstęp ustawiony na maksymalnie 10 sekund.
- Skasuj zapis poprzedniego lotu.
- Jeśli Twoje urządzenie nie rejestruje wysokości, a w danym dniu jest wymagany jej zapis, musisz sobie przygotować barograf.
- Wpisz sobie zadanie dnia do GPSa. No chyba, że Ci się nie chce...
- Niedługo przed startem ziemnym włącz zapis.
- Leć!
- Po lądowaniu wyłącz zapis.
- Jeśli usiadłeś w polu, w meldunku z lądowania obowiązkowo podaj współrzędne miejsca lądowania. Urządzenie oddajesz niezwłocznie po powrocie na lotnisko.
- Jeśli doleciałeś do lotniska, masz 30 minut na oddanie urządzenia Komisji Sędziowskiej. Uwaga: urządzenie zawsze oddajesz, także jeśli pełni ono funkcję urządzenia zapasowego (i również w terminie 30 minut). Zapis oddany po tym czasie nie zostanie uznany.
Zawody korespondencyjne
Dla CZS im. Bitnera oraz Szybowcowego Pucharu Polski (oraz jego edycji regionalnych) szczegółowe zasady można znaleźć w rozdziale 14. regulaminu CZS. Polecam ich przeczytanie, jednak dla leniwych poniżej streszczenie założeń:
- Odstęp między punktami w zapisie może wynosić maksymalnie 60 sekund, jednak wymagane jest ręczne ustawianie odstępu 10-cio sekundowego w okolicach startu, mety i punktów zwrotnych. Zauważ, że dokładniejszy zapis jest w interesie pilota, więc jeśli tylko Twoje urządzenie ma wystarczająco dużą pamięć, ustaw możliwie gęsty zapis.
- Zapis wysokości nie jest wymagany.
- Programy komputerowe mają specjalne wymagania, które opisałem wcześniej.
- Deklaracje są składane na specjalnych kartach, których wzór do druku można ściągnąć tutaj.
Procedura dokumentacji przebiega następująco:
- Sprawdź, jak stoisz z prądem. Na wszelki wypadek zawsze warto mieć zapasowe baterie.
- Sprawdź ustawienia - tryb zapisu ze stałym odstępem (interwałem) między punktami; odstęp ustawiony na maksymalnie 10 sekund. Może być więcej (max. 60), ale pamiętaj wtedy o ręcznym przełączaniu na 10 przy starcie lotnym, mecie i przy zaliczaniu punktów zwrotnych.
- Skasuj zapis poprzedniego lotu.
- Wypełnij kartę przelotu. Zasady są następujące:
- Pierwsze trzy linie nie wymagają, mam nadzieję, komentarza.
- Jako typ urządzenia podaj producenta i model lub nazwę i wersję programu użytego do rejestracji.
- Jako "Numer fabryczny" w przypadku programów podaj numer fabryczny komputera, na którym program działa.
- Jeśli nie chcesz deklarować zadania sportowego (a więc wykonujesz przeloty z kategorii dowolne i swobodne), pole "Zadanie" oraz tabelkę zostaw puste lub nawet skreśl.
- "Zadanie" to np. "trójkąt 300", "DCP 500" itd.
- W tabelce podaj punkty trasy. Podanie tylko opisu punktu (bez współrzędnych) oznacza, że Komisarz weźmie współrzędne z obowiązującego katalogu punktów zwrotnych.
- Możesz podać tylko współrzędne, wtedy sprawa jest oczywista. Ale uwaga: współrzędne można zapisać na trzy sposoby: np. N51.29576°, N51°17.746' lub N51°17'44.7" to ta sama szerokość geograficzna. Zadbaj o prawidłowy zapis, najlepiej taki jaki preferuje Twój Komisarz.
- Podpisz deklarację.
- Deklarację przekazujesz Komisarzowi, który potwierdza jej przyjęcie przez wpisanie swoich danych, podanie dokładnej godziny i złożenie podpisu.
- Jeśli zmienisz zdanie co do deklaracji - musisz wypełnić nową kartę, poprawki nie są dopuszczane. Komisarz powinien zniszczyć starą kartę przy przyjmowaniu nowej.
- Jeśli nie masz pod ręką Komisarza (i tylko wtedy), możesz złożyć kartę u osoby nadzorującej loty. Karta powinna trafić w ręce Komisarza nie później niż bezpośrednio po zakończeniu lotu.
- Na razie koniec zabawy z kartą. Komisarz przy przyjmowaniu karty powinien sprawdzić, czy urządzenie ma wyczyszczoną pamięć zapisu. Może także zabezpieczyć złącza urządzenia. Dla programów komputerowych wprowadzony zostaje "kod komisarza", którego nie będziesz znał.
- Przedstartowe formalności zakończone. Włącz zapis (jeśli nie zrobił tego Komisarz) i leć.
- Wylądowałeś? To czas na kolejne formalności...
- W ciągu 30 minut od lądowania (lub niezwłocznie po powrocie z pola) oddajesz Komisarzowi urządzenie. Jesteś też odpowiedzialny za kable, ew. przejściówki i oprogramowanie.
- Jeśli nie obleciałeś trasy i o tym wiesz - powiedz to Komisarzowi, oszczędzisz mu trochę pracy.
- Komisarz oczytuje zapis lub patrzy Ci na ręce kiedy Ty to robisz. Urządzenie dostajesz z powrotem.
- Jeśli deklarowałeś zadanie i je ukończyłeś, to pozostaje Ci tylko wstępne zgłoszenie przelotu na stronie www.szpp.pl (w terminie do 14 dni).
- Jeśli nie deklarowałeś lub chciałbyś z nieudanego przelotu deklarowanego "wykroić" jakiś dowolny, to przed Tobą jeszcze trochę pracy. Ustalanie trasy po locie (co np. SeeYou robi automatycznie pod wybraniu "optymalizacji") to Twój obowiązek, a nie Komisarza. Masz 7 dni na to, aby tę trasę podać Komisarzowi. Zapiszesz ją na odwrocie karty deklaracji i podpiszesz.
- Zgłaszasz wstępnie przelot (do 14 dni od daty lotu) na stronie www.szpp.pl.
Inne rzeczy, o których warto pamiętać
Oprogramowanie do odczytu
Najpopularniejsze na rynku są odbiorniki firmy Garmin. Ich obsługę natomiast zapewnia powszechnie używane SeeYou. Inną propozycją jest darmowy program GPSDump. Jego obsługa nie jest może tak intuicyjna jak SeeYou, jednak rekompensuje to dłuższą listą obsługiwanych urządzeń. Dla odbiorników Magellan wyborem jest program G7ToWin.
Można jeszcze posłużyć się programem OziExplorer, jest on jednak programem bardzo rozbudowanym, z którego wykorzystamy jedynie możliwości wczytania danych i zapisu pliku IGC.
Zapewnienie dobrego sygnału
Zwykle nie będziemy mieli możliwości podłączenia anteny zewnętrznej, która zapewni dobry sygnał satelitów w każdym położeniu szybowca. Urządzenie schowane gdzieś w bocznej kieszonce może mieć spore problemy z odbiorem i w zapisie pojawią się wtedy braki.
Szczególnym przypadkiem są gwałtowne manewry, zwłaszcza przechylenia. GPS może więc słabo radzić sobie w głębokim krążeniu, może również zgubić sygnał jeśli w strefie punktu zwrotnego wykonamy zwrot bojowy czy podobny ostry manewr. Grozi to niezaliczeniem punktu, tak więc lepiej upewnić się, czy urządzenie zapisało punkt w strefie PZ zanim zaczniemy skręt na kolejny bok trasy. Tutaj zwróć również uwagę na ustawiony interwał zapisu - dla pewności powinieneś pozostać w strefie PZ przez co najmniej czas ustawionego interwału (a więc max. 10 sekund), oczywiście utrzymując prawidłowy sygnał satelitów.
Urządzenia
Poniżej zamieszczam listę urządzeń, które według mojej najlepszej wiedzy najlepiej się nadają do rejestracji przelotów. Uwaga - niektóre jednak posiadają skromną (ok. 2000 punktów) pamięć zapisu. Ostatnie dwa odbiorniki (zapisane kursywą) nie zapisują wysokości.
Uwaga: informacje o odbiornikach w tabeli pozyskiwałem głównie z instrukcji obsługi i opinii użytkowników, dlatego przed wyciągnięciem gotówki z kieszeni upewnij się sam, że wszystkie wymagania są spełnione.
| Garmin eTrex Legend |
Garmin eTrex Venture |
Garmin eTrex Vista |
| Garmin GPS 76 |
Garmin GPS 90 |
Garmin GPS 92 |
| Garmin GPS V |
Garmin GPSMAP 195 |
Garmin GPSMAP 196 |
| Garmin GPSMAP 60 |
Garmin GPSMAP 76 |
|
| Magellan Meridian |
Magellan SporTrak Color |
Magellan SporTrak Map |
| Magellan SporTrak Pro |
Magellan SporTrak Topo |
|
| Garmin GPS 12 |
Garmin GPS 48 |
|
Odbiorniki wymienione niżej nie umożliwiają ustawienia stałego interwału zapisu - w związku z czym nie nadają się do rejestracji przelotów według aktualnych regulaminów:
| Garmin eTrex |
Garmin eTrex Camo |
Garmin eTrex Summit |
| Garmin Geko 201 |
Garmin Geko 301 |
|
| Magellan 315 |
Magellan 330 |
Magellan SporTrak |
Programy na lusterka
Do rejestracji można też używać programów komputerowych. Programy spełniające warunki dla Bitnera i SZPP to:
Programy, które nie spełniają warunków dla zawodów korespondencyjnych (ale mogą być używane w KZS i SMP) to:
Rejestratory specjalizowane
Może się zdarzyć, że będziesz dysponował odbiornikiem GPS niezdolnym do prawidłowego zapisywania trasy. Jednym z rozwiązań (poza kupowaniem innego odbiornika) jest zakup specjalizowanego urządzenia do rejestracji danych z GPS. Są one dużo tańsze od kompletnych odbiorników, posiadają bardzo dużą pamięć i niewielkie rozmiary. Musisz jedynie podłączyć swój odbiornik do takiego "rejestratora". Powszechnie przyjęty tutaj standard przesyłania danych GPS nazywa się NMEA i obsługują go niemal wszystkie odbiorniki.
W Polsce mamy dwóch znanych mi producentów takich "rejestratorów" (nie są to jednak certyfikowane przez FAI loggery):
|